Yapay zeka fazla pahalı görünüyorsa işletmeler başka nelerden kaygılanıyor?

Brezilya’daki bir işletme anketi, yapay zeka maliyetlerini yüksek bulan firmalarda çalışanlara ve verilere ilişkin kaygıların nasıl örtüştüğünü gösteriyor. Bulgu, bir yapay zeka önerisini daha somut hale getirmeye yardımcı olabilir.

Influence IQ’nun, Brezilya’da Şubat 2025 ile Ocak 2026 arasında yapılan görüşmelere dayanan TIC Empresas 2025 verileri üzerindeki özgün analizi.

Özet

Tanımladığımız Brezilya anket grubunda yapay zeka maliyetlerini yüksek bulan işletmelerin tahmini %37,5’i, hem gerekli becerilere sahip çalışan eksikliği hem de verilerin bulunabilirliği veya kalitesiyle ilgili güçlükler bildirdi. Ağırlıklı tahminin %95 örnekleme aralığı %29,8–%45,2’dir. Bu işletmelerin bir bilişim birimi, departmanı veya uzmanı vardı; listelenen 7 yapay zeka teknolojisinden herhangi birini kullandıklarını bildirmediler ve maliyetleri fazla yüksek bulduklarını belirttiler.[1][2][8]

Anket kapsamındaki sektörlerde, en az 10 kişinin çalıştığı kayıtlı özel işletmeler arasında Şubat 2025 ile Ocak 2026 arasında yürütülen TIC Empresas 2025’i analiz ettik. Ana grup, yayımlanan 547 kayıttan oluşuyor. Pratik çıkarım; fiyatın yanı sıra önerilen işi, bu işi inceleyecek kişileri ve gereken bilgileri de sormaktır. Bu, bildirilen kaygılardan çıkarılan bir planlama önerisidir; fiyatları düşürmenin veya eğitim vermenin benimsemeye yol açacağının kanıtı değildir.

Bir yapay zeka önerisi işletme sahibinin masasına gelir ve fiyat yüzünden ilerleyemez. Sonraki toplantı daha ucuz bir araç arayışına dönüşebilir. Ancak önce başka bir soru sormakta yarar var: bu aracı kullanmak ekip için neler gerektirecek?

Bu sahne bir örnektir; ankette yapılmış bir görüşme değildir. Sık bildirilen yapay zekayı benimseme zorluklarının listesinin ötesine neden baktığımızı açıklar. Maliyet kaygısı dile getiren aynı işletmelerin çalışanlar ve veriler hakkında da kaygı bildirip bildirmediğini öğrenmek istedik.

Bu ayrım, yeni bir işi değerlendiren pazarlama ekibi için önemlidir. Fiyatlar bir elektronik tabloda karşılaştırılabilir. İşi kontrol edecek kişiler ve dayanacakları bilgiler ise ayrıca konuşulmalıdır. Analizimiz bu kaygıların nasıl örtüştüğünü anlatıyor; aşağıdaki işlenmiş örnek, bu ayrımı kullanılabilir bir karar brifine dönüştürmenin bir yolunu gösteriyor.

Öneri ve çevresindeki işler

Resimli bir masaya yerleştirilmiş, madeni paralarla birlikte bir defter, boş iş kartları, ahşap figürler, bir inceleme panosu ve bilgi klasörleri.
Anket verilerini değil, bir planlama kararını gösteren çizim. Önerilen bir iş için fiyat, işi inceleyebilecek biri ve uygun bilgi gerekir.

Çalışanlara ve verilere ilişkin kaygılar nasıl örtüşüyor?

Yapay zeka maliyetlerini yüksek bulan ve koşulları karşılayan 547 işletmenin 197’si, hem gerekli becerilere sahip çalışan eksikliği hem de verilerin bulunabilirliği veya kalitesiyle ilgili güçlükler bildirdi. Anket ağırlıkları kullanıldığında tahmini oran %37,5’tir. Ağırlıksız pay %36,0’dır.[1][8]

İki yüzde de aynı işletmeleri ve yanıtları kullanır. Ağırlıksız değer her işletmeyi eşit sayar. Ağırlıklı değer ise her kayda anket tasarımının belirlediği katkıyı verir; bu nedenle ana tahminimiz budur. Ağırlıklandırma, tahmini değiştirir; hangi yanıtların iki kaygıyı da bildirmiş sayılacağını değiştirmez.

Maliyet belirten işletmelerde birlikte bildirilen çalışan ve veri kaygıları

Bir bilişim birimi, departmanı veya uzmanı olan; listelenen 7 yapay zeka teknolojisini kullandığını bildirmeyen ve algılanan yüksek maliyet kaygısı olan işletmeler. Hem çalışanlar hem de veriler hakkında kaygılarını açıkça bildirenlerin payını ölçtük.

Veri tablosu: Yapay zeka maliyetlerini yüksek bulan işletmelerde çalışan ve veri kaygıları
Anket grubuAnket ağırlıklarıylaAnket ağırlıkları olmadan%95 aralık: alt sınır%95 aralık: üst sınırÖrneklem grubundaki işletmeler
Yapay zeka maliyetlerini yüksek bulan ve koşulları karşılayan işletmeler%37,5%36,0%29,8%45,2547
Brezilya, Şubat 2025–Ocak 2026 görüşmeleri. Payda, yayımlanan 547 kayıttır; çalışanlar veya veriler hakkındaki bilinmiyor yanıtları dahil tutulur. Ağırlıklı tahmin ve %95 örnekleme aralığı, anketin kendi tasarımını kullanır. Ağırlıksız tahmin, aynı kayıtları eşit katkıyla kullanır. Bu yüzdeler tüm işletmeleri değil, tanımlanmış bu grubu anlatır.

%95 örnekleme aralığı %29,8 ile %45,2 arasındadır. Bu aralık, %37,5’in benzer her işletme için kesin bir ölçüm olduğunu ima etmek yerine, sonucu yaklaşık her 10 işletmeden 4’ü olarak anlatmak için bir gerekçedir.

3 yanıt da aynı kayıttan geldiği için analiz örtüşmeyi doğrudan ölçer. Maliyet kaygısı dile getiren işletmelerin çalışanlar ve veriler hakkındaki her iki kaygıyı da açıkça bildirip bildirmediğini görebiliyoruz.

Analiz, diğer yanıtları da açık bırakır. Her iki kaygısı da doğrulanmış grubun dışındaki bir işletme, bu kaygılardan birini, hiçbirini veya bilinmiyor yanıtını bildirmiş olabilir. Geri kalanlar, tek sorunu fiyat olan bir grup olarak tanımlanamaz. Ankette başka nedenler de vardır ve ana bulgumuz bunları sıralamaz.

Bu yüzde, Brezilya’daki geçmişe ait bu anket grubunu tanımlar. Başka bir yerdeki bir işletme, bu ayrımı kendi araştırma sorusunu kurmak için kullanabilir.

Burada “maliyet”, “beceri” ve “veri” ne anlama geliyor?

Maliyet sorusu, maliyetlerin fazla yüksek görünüp görünmediğini sorar. Bir tedarikçinin fiyat teklifini, işletmenin karşılayabileceği tutarı veya yanıt veren kişinin hangi gideri düşündüğünü kaydetmez. Bu nedenle algılanan bir maliyet kaygısından söz ediyoruz. Yanıtlar, fiyatların ne kadar düşmesi gerektiğini veya bir indirimin kararı değiştirip değiştirmeyeceğini söyleyemez.[2]

Çalışan sorusu, işletme içinde teknolojileri kullanma becerisine sahip kişilerle ilgilidir. Anket önce bir bilişim birimi, departmanı veya uzmanının varlığını sorgular. Bu desteğin olması, ilgili kişilerin önerilen bir yapay zeka işi için gereken becerilere sahip olduğunu tek başına göstermez.

Veri sorusu, bulunabilirlik ile kaliteyi bir arada ele alır. Evet yanıtı; uygun bilginin var olup olmadığıyla, kullanılabilir olup olmadığıyla veya ikisiyle de ilgili olabilir. Anket bu olasılıkları ayırmadığı için belirli bir işletmenin nasıl bir hazırlığa ihtiyaç duyduğunu ortaya koyamaz.

Yapay zeka kullanımına ilişkin 7 soru, üretken yapay zekadan daha geniş bir kapsamı ele alır. Metin analizi, konuşma tanıma, makine öğrenmesi ve iş akışı otomasyonu gibi teknolojileri içerir. Dolayısıyla sonuç bu daha geniş teknoloji listesiyle ilgilidir.

Çalışanlar veya veriler hakkındaki bilinmiyor yanıtları, maliyet kaygısı olan grubun tamamında tutulur. Ana yüzdemiz her iki kaygının açıkça doğrulanmasını sayar; yanıtsız soruları tahminle doldurmaz. Uygunluk ölçütleri, yapay zeka kullanımına ilişkin bilinmiyor veya yanıtsız cevaplara da izin verir; bu yüzden “kullandığını bildirmedi” ifadesi, kullanmadığı doğrulanmış olarak okunmamalıdır.

Fiyat itirazını daha net bir planlama sorusuna dönüştürün

Bir işletme sahibi veya pazarlama sorumlusu için pratik çıkarım, 3 soruyu ayrı tutmaktır: önerilen işin maliyeti nedir, işi kim değerlendirebilir ve hangi bilgilere ihtiyaç vardır? Gözlemlenen örtüşme, bu soruları birlikte sormak için gerekçe sunar. Kendi işletmenizde yapay zekayı uygulama zorluklarını araştırmak için tanımlı bir işten ve o işi yapacak kişilerin sunduğu kanıtlardan başlayın.

Birinin kontrol edebileceği bir iş tanımıyla başlayın. “Pazarlamada yapay zeka kullanmak” ekibin ihtiyaçlarını ortaya çıkarmak için fazla geniştir. “Gelen ürün sorularını satış ekibinin incelemesi için konulara ayırmak” ise hem çıktıyı hem de onu kullanacak kişileri belirtir. Daha dar tanımlı iş, somut bir şeyin fiyatını konuşmayı mümkün kılar.

Ardından önerilen fiyata nelerin dahil olduğunu sorun. Bir araç aboneliği ile bilgiyi hazırlamak veya çıktıyı incelemek için gereken çalışan zamanı, planda farklı kalemlerdir. Bu, ankette ölçülmüş bir döküm değil, önerilen bir planlama ayrımıdır. Ekip, alışılmadık bir işin pahalı olacağını veya zaman kazandıracağını varsaymadan bu kalemleri kaydedebilir.

İnceleme hakkında bir soru, yapay zeka kullanma konusundaki güvene ilişkin genel bir sorudan daha yararlı olabilir. Yanlış gruplandırılmış bir talebi kim fark eder? Bir yanıt belirsiz olduğunda hangi kaynağa başvurur? Çıktının kullanılabilir olduğuna kim karar verir? Bu sorular, önerilen işin sorumluluklarını belirler; bir anket istatistiğinden kişinin becerilerini teşhis etmez.

Sonraki adımı kararla orantılı tutun. İşletmenin bir fiyat teklifini netleştirmesi, yetkili bir ürün belgesini bulması veya bir çalışma arkadaşından küçük bir örneği incelemesini istemesi gerekebilir. Daha büyük bir projeye başlamadan önce, çözümlenmemiş belirli soruyu yanıtlayan kontrolü seçin.

Önerilen iş için 3 soru

3 resimli nesne grubu: madeni paraların yanında boş bir hesap defteri; inceleme panosunun yanında ahşap figürler ve bilgi kartları içeren klasörler.
  1. Maliyeti netleştirin

    Teklifin neleri kapsadığını ve hangi maliyetlerin veya işlerin hâlâ yanıt beklediğini kaydedin.

  2. İnceleyen kişiyi belirleyin

    Kimin değerlendirebileceğini ve belirsiz bilgileri nereden kontrol edeceğini belirleyin.

  3. Bilgiyi kontrol edin

    Güncel kaynak materyali bulun ve kullanımının uygun olup olmadığını netleştirin.

Ölçülmüş bir nedensel model veya anket kaygılarının sıralaması değil, kavramsal bir planlama yardımcısı.

Kurgusal bir toptancı önerilen 1 işi değerlendiriyor

Satış ekibine web sitesi, e-posta ve sosyal medya mesajları üzerinden ürün soruları gelen kurgusal bir bölgesel toptancı düşünün. Yönetici, bu talepleri konulara ayırmak için yapay zeka kullanmayı önerir. Ekip, hangi sorular için daha açık ürün bilgisi gerektiğini ve hangilerinin bir satış temsilcisine ulaşması gerektiğini görmek ister. Bu, ankette gözlemlenmiş bir işletme değil, örnek bir planlama senaryosudur.

İlk konuşma fiyat noktasında tıkanır. Yönetici, maliyetin her şeyi açıkladığına karar vermek yerine önerilen çıktıyı yazar: bir kişinin incelemesi için özgün mesajlara bağlantılar içeren bir talep konuları listesi. Öneri, otomatik yanıt göndermeyi veya müşterilere ürün tavsiyesinde bulunmayı içermez.

Satış sorumlusu, benzer ürün adlarının karıştırılabileceğini fark eder. Gruplamayı güncel katalogla karşılaştırarak incelemeyi ve anlamı belirsiz bir talebi işaretlemeyi kabul eder. İlgili soru artık şirkette birinin genel olarak “yapay zekada iyi” olup olmadığı değil, bu inceleme için gereken bilgiye ve aşinalığa sahip olup olmadığıdır.

Bir çalışma arkadaşı, işin kullanacağı bilgileri kontrol eder. Ürün açıklamaları 1’den fazla belgede yer alır ve bazı talep mesajları müşteri bilgileri içerir. Ekip, bir örnek hazırlamadan önce güncel ürün kaynağını belirlemeye ve hangi mesajları uygun biçimde kullanabileceğini kontrol etmeye karar verir.

Yönetici artık daha belirli bir öneri isteyebilir. Araç ne yapıyor, bir kişinin neleri kontrol etmesi gerekiyor ve hangi bilgiler hazırlanmalı? Ekip, teklif edilen fiyatın yanına bu işleri de kaydeder.

Sonraki karar, sınırlı bir incelemenin kalan soruları yanıtlayıp yanıtlayamayacağıdır. Ekip ilerleyebilir, işi yeniden tanımlayabilir veya erteleyebilir. Yönetici, bu kararın gerekçesini ve hangi yeni bilginin yeniden incelemeyi başlatacağını kaydeder.

Bir sonraki yapay zeka önerisinden önce bu formu kopyalayın

Bu şablonu mevcut bir proje brifine veya toplantı notuna kopyalayın. Influence hesabı gerekmez. Önerilen 1 iş için doldurun.

1. Amaçlanan iş: [belirli iş] → [birinin inceleyebileceği çıktı] → [onu kullanacak kişi veya ekip]. Öneriye dahil olanların yanı sıra kapsam dışında kalanları da yazın.

2. Maliyet sorusu: [görüşülen teklif veya tahmin] · [neleri içerdiği] · [hâlâ bilinmeyenler]. İlgiliyse çalışanların hazırlık veya inceleme işini ayrıca kaydedin; öneriyi haklı çıkarmak için uydurma bir tasarruf eklemeyin.

3. İnceleme sorumluluğu: [adı belirtilen inceleyen kişi] · [neleri kontrol edeceği] · [başvurabileceği kaynak] · [emin olmadığında ne yapılacağı]. Yalnızca bir iş unvanı bu soruları yanıtlamayabilir.

4. Gereken bilgi: [kaynak belgeler veya kayıtlar] · [bunları kim güncel tutuyor] · [güncel ve kullanıma uygun olup olmadıkları] · [bulunabilirlik veya kalite hakkında çözümlenmemiş soru].

5. Sonraki küçük kontrol: [çözülecek soru] · [sorumlu] · [karara bilgi sağlayacak kanıt]. Sonucunu yorumlamadan önce kontrolü tanımlayın.

6. Karar kaydı: [ilerle, yeniden düzenle veya ertele] · [kontrolle desteklenen gerekçe] · [kalan belirsizlik]. Bir kaygıyı, o kaygının giderildiğini gösteren kanıttan ayrı tutun.

Kurgusal toptancı örneğinde çıktı, talep konuları listesidir; satış sorumlusu listeyi inceler ve güncel katalog ürün referansını sağlar. Sonraki kontrol, bu düzenin satış ekibinin değerlendirebileceği bir çıktı üretip üretmediğiyle ilgilidir. Bu kayıtlar, ilgisiz bir anketten başarı oranı ödünç almadan öneriyi daha somut hale getirir.

Anketi nasıl analiz ettik?

NIC.br/Cetic.br tarafından yayımlanan, gizliliği korumak için işlemden geçirilmiş, herkese açık TIC Empresas 2025 mikro verilerini kullandık. Görüşmeler Brezilya’da Şubat 2025 ile Ocak 2026 arasında yapıldı. Anket, tanımlanmış sektörlerde en az 10 kişinin çalıştığı faal, kayıtlı özel işletmeleri kapsar.[1][3][4]

Analizimiz, anketin bilişim birimi, departmanı veya uzmanı sorgusuyla başlıyor. Ardından listelenen 7 yapay zeka teknolojisinin hiçbirinde olumlu kullanım yanıtı vermeyen ve algılanan maliyet sorusuna evet diyen işletmeleri tutuyoruz. Ana hesaplama, hem çalışanlar hem de verilerle ilgili kaygılarını açıkça bildiren işletmelerin anket ağırlığını, koşulları karşılayan maliyet kaygılı grubun tamamının ağırlığına böler. Çalışanlar veya veriler hakkındaki bilinmiyor yanıtları bu paydada kalır.

Örnekleme belirsizliğini, sağlanan 200 birleştirilmiş bootstrap tekrar ağırlığıyla hesapladık. Aralıklar, olası her hata kaynağını değil, tek tek tahminlerin belirsizliğini tanımlar. Yalnızca önceden belirlediğimiz dayanak ve açıklama kurallarını karşılayan sonuçları gösteriyoruz; verilmeyen kırılımlar 0 olarak değerlendirilmemelidir.[8]

Birlikte verilen yanıtların sonuçlarını incelemeden önce araştırma sorusunu ve hesaplamaları belirledik. Kaynak kontrolleri sırasında, analiz grubumuzun dışındaki yayımlanmış yanıt kodlarında bir tutarsızlığı belgeledik ve yayımlanan referans tablolarıyla aşırı hassas bir karşılaştırmayı düzelttik. İndirilebilir dosya, neyin ne zaman değiştiğini kaydeder. Değişiklikler analiz evrenini veya hedef hesaplamaları değiştirmedi. Bağımsız bir hesaplama, yayımlanan sonucu yeniden üretti.[8]

Herkese açık dosya, gizliliği korumak için işlemden geçirilmiştir. Cetic.br, kullanışlılığını yayımlanmış tablolarla karşılaştırarak kontrol eder; ancak bu, her yeni ortak analizin özgün görüşmelerle yapılan analizle aynı olduğunu onaylamaz.[7]

Çalışanlar, veriler ve finansal konularla ilgili kaygıların bir arada bulunabileceği genel fikri zaten yerleşiktir. Önceki araştırmalar firmaları engellerin birleşimlerine göre gruplamış, 2025 üretici raporu da uygulama gereklilikleri arasında insanları ve verileri ele almıştır. Katkımız, bu belirli maliyet kaygısı grubunda seçili kaygıların birlikte bildirilmesinin doğrudan tahminidir; benimsememenin yeni bir nedenini keşfetmek değildir.[5][6]

Kayıt gerekmez. Tablo, geçmişe ait toplulaştırılmış sonuçlar içerir. Paket; yönteme, kaynak kontrollerine ve herkese açık çıktıların koruma önlemlerine ilişkin çevrilmiş açıklamalar içerir; bireysel anket kayıtlarını yeniden dağıtmaz.

Kaynaklar ve notlar

  1. NIC.br/Cetic.br, gizliliği korumak için işlemden geçirilmiş TIC Empresas 2025 herkese açık temel mikro verileri, sürüm 1.0, yayımlanma tarihi 15 Haziran 2026. Kaynak verilere CC BY 4.0 kapsamında atıf yapılır. Buradaki yüzdeler, yayımlanmış bir ana sonuçtan alıntılar değil, Influence IQ’nun yayımlanan kayıtlardan yaptığı hesaplamalardır.
  2. TIC Empresas 2025 anketi, H9 ve H13. H9, bilişim birimi/departmanı veya uzmanı sorgusunun ardından 7 yapay zeka teknolojisini kapsar. Bilinmiyor veya yanıtsız kullanım cevapları dahil, bu kullanım yanıtlarından hiçbiri evet değilse H13 gelir. H13_A fazla yüksek görünen maliyetlerle; H13_B çalışanların becerileriyle; H13_D ise verilerin bulunabilirliği ve kalitesiyle birlikte ilgilidir.
  3. TIC Empresas 2025 yöntem raporu. Çerçeve, belirli Cempre/CNAE sektörlerinde 10 veya daha fazla kişinin çalıştığı faal, kayıtlı özel işletmeleri kapsar. Bu, Brezilya’daki tüm kuruluşların, mikro işletmelerin, tek başına çalışan içerik üreticilerinin veya bireysel çalışanların örneklemi değildir. H modülü, anketin 3 dalgasının tamamında toplandı.
  4. TIC Empresas 2025 veri toplama raporu. Saha çalışması Şubat 2025 ile Ocak 2026 arasında yürütüldü. Raporda tamamlanmış 4.174 görüşme listeleniyor; herkese açık sürüm ise 4.171 kayıt içeriyor. İncelenen belgeler bu farkı açıklamıyor. Görüşme sayısıyla eşitlemek için kayıt eklemeden sabitlenmiş herkese açık sürümü kullandık.
  5. Emerson Gomes dos Santos ve Márcia Siqueira Rapini, Barreiras na Adoção Combinada de Tecnologias Digitais por Empresas Brasileiras: uma proposta de tipologia (2024). Bu önceki analiz, engel birleşimlerini incelemek için TIC Empresas 2021 verilerini ve kümelemeyi kullanır. Bizim 2025 koşullu grubumuzla doğrudan karşılaştırılabilir bir tahmin sunmak yerine, ilgili önceki çalışmayı ortaya koyar.
  6. TIC Empresas 2025 üretici raporu; özellikle Natália Marroni Borges’in yapay zekanın benimsenmesi ve kurumsallaşmasını ele aldığı 94–95. sayfalar. Tartışma, uygulama sırasında dikkate alınacak unsurlar olarak verileri, insanları, yetkinlikleri ve yönetişimi belirler. Analizimiz bu genel fikirlerin yeni olduğunu iddia etmez.
  7. Cetic.br mikro veri rehberi, gizliliği korumak için yeniden kodlama ve verileri gizleme işlemlerini açıklar; kullanışlılık yayımlanan tablo planıyla karşılaştırılarak değerlendirilir. Bu rehber, yayımlanan belirli bir kayda hangi işlemin uygulandığını ortaya koymaz veya her yeni ortak ilişkinin özgün görüşmelere göre değişmeden kaldığını garanti etmez. NIC.br/Cetic.br analizimizi veya yorumlarımızı onaylamaz.
  8. Influence IQ yöntem ve yeniden üretim paketi. Yayımlanan 11 kayıtta 7 yapay zeka kullanımı maddesinin tamamı uygulanamaz olarak işaretlenmişken 9 neden alanı başka yanıt kodları kullanıyordu; bu kayıtlar zaten tanımlı analiz evrenimizin dışındaydı. Tüm kayıtlar korundu. Ayrıca yayımlanan tabloları inceledikten sonra, hedef sonuçlara bakmadan önce bir kontrol hassasiyeti karşılaştırmasını değiştirdik. Paket her iki düzeltmeyi, belirsizlik hesaplamalarını ve herkese açık çıktıların koruma önlemlerini kaydeder. Bireysel kayıt içermez.

Makale ve tablo etiketleri, makalenin sunulduğu her dilde mevcuttur. Kaynak anket Portekizcedir; teknik yeniden üretim paketi çevrilmiş açıklamalar içerir. Brezilya’daki araştırma evreni ve Şubat 2025–Ocak 2026 anket dönemi her sürümde aynıdır.

İlgili araştırmalar